Bruksizm, dişlerin farkında olmadan sıkılması ya da birbirine sürtülerek gıcırdatılmasıdır; gündüz uyanıkken ya da gece uykuda görülebilir. Çoğu kişide tek bir nedeni yoktur; stres, uyku sorunları, bazı ilaçlar ve alışkanlıklar birlikte rol oynayabilir. Tedavide amaç dişleri korumak ve yakınmaları azaltmaktır; bunun için en sık kişiye özel gece plağı ve gündelik alışkanlık değişiklikleri kullanılır.
Arada bir dişleri sıkmak pek çok kişide görülür ve tek başına sorun sayılmaz. Sıkma ya da gıcırdatma sık tekrarlandığında ve dişlerde aşınma, kırık ya da çene ağrısı gibi izler bıraktığında değerlendirme gerekir.
Gündüz görülen bruksizm çoğunlukla sıkma biçimindedir. Bilgisayar başında çalışırken, araba kullanırken ya da gergin ve yoğun dikkat isteyen anlarda dişler farkında olmadan birbirine bastırılır. Kişi bunu çoğu zaman ancak çenesindeki gerginliği fark ettiğinde anlar.
Gece görülen bruksizm uyku sırasında ortaya çıkar ve sıkmanın yanı sıra gıcırdatmayı da içerebilir. Uyuyan kişi bunu bilmez; durum çoğunlukla birlikte uyuyan birinin duyduğu gıcırtı sesiyle ya da dişlerdeki aşınmanın muayenede görülmesiyle anlaşılır. Uykudaki bruksizm horlama ve uykuda nefesin durması gibi uyku bozukluklarıyla birlikte görülebilir.
Bruksizmin izleri dişlerde, çene kaslarında ve bazen çene ekleminde görülür. Başlıca belirtiler şunlardır:
Bu belirtilerin her biri başka nedenlerle de ortaya çıkabilir. Örneğin dişlerdeki sızlama diş eti çekilmesinden ya da çürükten kaynaklanabilir; olası nedenler diş hassasiyeti yazısında anlatılıyor. Hangisinin söz konusu olduğunu muayene ayırt eder.
Bruksizmin nedeni tam olarak açıklanabilmiş değildir ve çoğu kişide birden fazla etken bir aradadır. Aşağıdaki etkenlerin bruksizmle ilişkili olduğu bilinir; ancak her birinin kişideki payı farklıdır.
Bruksizmi tamamen ortadan kaldıran tek bir tedavi yoktur. Amaç dişleri aşınma ve kırılmaya karşı korumak, çene kaslarındaki yükü hafifletmek ve sıkmayı tetikleyen etkenleri olabildiğince kontrol altına almaktır.
En sık kullanılan yöntem gece plağıdır. Hekim dişlerinizden ölçü alır ve genellikle sert, şeffaf bir malzemeden size özel bir plak hazırlatır. Plak uyurken üst ya da alt dişlerin üzerine takılır, böylece dişler birbirine değil plağa sürtünür. Plak sıkmayı her zaman durdurmaz; ama dişleri aşınmadan korur ve kuvveti daha geniş bir alana yayar.
Hazır satılan koruyucular dişlere tam oturmayabilir, bu yüzden gece plağının ölçüyle hazırlanması önerilir. Kullanmaya başladıktan sonra plağı kontrollere götürmek, uyumunun ve üzerindeki aşınma izlerinin değerlendirilmesini sağlar.
Aşınmış ya da kırılmış dişler, sıkma kontrol altına alındıktan sonra dolgu ya da kaplamalarla onarılabilir; dolgu türlerine diş çürüğü ve dolgu yazısında kısaca değiniliyor. Kaplama ya da lamine düşünen birinde bruksizm planlama aşamasında hesaba katılır, çünkü sıkma bu uygulamaların kırılma olasılığını artırır.
Stres belirgin bir etkense gevşeme yöntemleri ve gerektiğinde psikolojik destek tedavinin parçası olabilir. Uyku bozukluğundan şüpheleniliyorsa bu konuda ayrıca hekim değerlendirmesi gerekir.
Dişlerinizde aşınma, çatlak ya da kırık fark ettiyseniz, dolgu veya kaplamalarınız tekrar tekrar kırılıyorsa ya da sabahları çene ve baş ağrısıyla uyanıyorsanız diş hekiminize başvurun. Hekim dişlerdeki aşınma izlerine, çene kaslarına ve çene eklemine bakarak durumu değerlendirir, gerekirse röntgen ister.
Çene ekleminde ağrı, ağzı açarken takılma ya da kilitlenme veya ağız açıklığında kısıtlılık varsa eklem ayrıca değerlendirilir. Bu yakınmalar her zaman diş sıkmaya bağlı değildir ve hekiminiz gerekli görürse sizi ilgili uzmanlık alanına yönlendirebilir. Horlama ya da uykuda nefes durması fark edildiyse bunu aile hekiminize de söyleyin.
Diş ve diş etiyle ilgili hangi belirtilerin hekime gitmeyi gerektirdiği diş ve diş eti sorunlarının belirtileri yazısında topluca anlatılıyor. Bu yazıdaki bilgiler muayenenin yerine geçmez.
Stresli bir döneme bağlı sıkma o dönem geçince azalabilir. Uzun süredir devam eden ve dişlerde iz bırakmış bruksizm ise çoğu zaman kendiliğinden geçmez; dişleri korumak için önlem almak gerekir.
Çocuklarda uykuda diş gıcırdatma sık görülür ve çoğu zaman büyüdükçe azalır. Çocuğunuz horluyor, ağzı açık uyuyor ya da dişlerinde belirgin aşınma varsa bunu diş hekimine ve çocuk doktoruna söyleyin.
Plak yalnızca takıldığı gecelerde dişleri korur; bu yüzden genellikle düzenli kullanım önerilir. Plağı nasıl ve ne kadar süre kullanacağınızı hekiminiz belirler.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tanının yerine geçmez. Size uygun tedaviyi muayeneden sonra diş hekiminiz belirler. Son güncelleme: 20 Kasım 2026.